Over het Fries
Snelle feiten
| Landen waar Fries gesproken wordt: | Nederland en Duitsland. |
| Het Fries is een officiële taal in: | Nederland en Duitsland. |
| Aantal moedertaalsprekers: | Rond de 1 miljoen sprekers. |
| Eigen benaming: | Frysk (Nederland), of voluit: De Fryske taal. Friisk (Duitsland), of voluit: E Friiske spräke. |
| Alfabet: | Romeins (Latijns). |
| Aantal letters in het alfabet: | 24. (Q en X worden niet gebruikt). |
| Regulering: (Van spelling, etc.) |
Fryske Akademy. |
| Classificatie: (Taalfamilie) |
Indo-Europees ------> Germaans --------> West-Germaans ------------------------> Fries |
| Fries is sterk verwant aan: | Duits, Nederlands, Nedersaksisch, Engels, Limburgs, Schots, Jiddisch en Afrikaans. |
| Fries is in mindere mate ook verwant aan: | Deens, Noors, Zweeds, IJslands en Faeröers. |
| Het Fries is een verre verwant van: | Russisch, Frans, Grieks, Iers, Perzisch, Hindi, Armeens en Litouws. |
Over de Friese taal
| Inleiding Het Fries is een Germaanse taal die in de provincie Friesland en enkele andere regio's gesproken wordt. Het Fries is een erkende minderheidstaal. Veel mensen interesseren zich persoonlijk of beroepsmatig voor het Fries. Het Fries is een zeer levende taal. Het wordt dagelijks door honderdduizenden mensen gesproken. Er worden cursussen in gegeven en er worden boeken in het Fries gepubliceerd. Er wordt druk gemusiceerd in het Fries en soms worden Friese nummers zelfs in heel Nederland bekend. Denk aan De Kast met In Neije Dei en Twarres met Wêr Bisto. Kortom: Het Fries lééft. |
Verspreiding  Fries wordt gesproken in drie regio's. In Nederland in de provincie Friesland en een stukje van de provincie Groningen (Westerkwartier). In Duitsland in Saterland (ten oosten van de provincie Groningen) en in Sleeswijk Holstein (ten zuiden van Denemarken). Het Nederlandse Fries wordt ook wel Westlauwers Fries of Frysk genoemd. In Saterland noemen ze de taal Saterfries, Fräisk of Seeltersk en in Sleeswijk Holstein Noord-Fries of Friisk. |
| Taal of dialect? In het algemeen kun je zeggen dat er geen scherp onderscheid bestaat tussen taal en dialect. Een taal is een dialect met een leger en een vloot wordt er ook wel gezegd: Het Fries wordt echter door de meeste taalkundigen als een echte taal gezien. De taalkundige afstand van het Fries tot het Nederlands is groter dan die tussen sommige andere talen. Nederlands en Fries verschillen meer van elkaar dan bijvoorbeeld Deens en Noors. Van deze twee talen wordt ook nooit beweerd dat het één een dialect is van het ander. Nederlands en Fries zijn niet wederzijds verstaanbaar: Een Nederlander in Fries gezelschap zal misschien wel een paar woorden kunnen herkennen, maar waarschijnlijk geen hele zinnen. In politiek en bestuurlijk opzicht wordt het Fries ook als een taal behandeld. Het is naast het Nederlands een officiële taal van de provincie Friesland. Wat wel dialect is, is het Stadsfries. Dit kun je in Friesland in de grote steden en ook wel in de kop van Noord-Holland (West-Friesland) horen. Stadsfries is eigenlijk Nederlands met een Fries accent. |
| Dialecten van het Fries Het Westlauwers-Fries is onder te verdelen in een aantal dialecten: Noordhoeks (het gebied ten noorden van Dokkum - de Noordhoek). Kleifries (in de Kleistreek). Woudfries (in de Friese Wouden). Zuidwesthoeks (in de Zuidwesthoek). Hindeloopers (in Hindeloopen). Aasters en Westers (op respectievelijk Oost- en West-Terschelling). Schiermonnikoogs of Eilanders (op Schiermonnikoog). |
| Taalfamilie en verwantschap met andere talen Het Fries is een West-Germaanse taal. De meest naaste verwanten van het Fries zijn het Engels, Nederlands en Duits. Wat woordenschat en structuur betreft hebben deze talen veel met elkaar gemeen. In sommige opzichten lijkt het Fries meer op het Engels, in andere opzichten meer op het Nederlands of Duits. De namen van enkele dagen van de week lijken bijvoorbeeld erg op het Engels: moandei (Monday) en tiisdei (Tuesday). Met de Scandinavische talen heeft het Fries gemeen dat sommige bijvoeglijke naamwoorden (bijvoorbeeld namen van talen) eindigen op -sk. De Friezen noemen hun taal Frysk, de Denen Dansk. Ook sommige woorden lijk op elkaar. In Friesland heet een kind een bern, in Denemarken een barn. Veel meer overeenkomsten met de Scandinavische talen zijn er echter niet. Dit zijn Noord-Germaanse talen en deze staan dus iets verder af van het Fries. De Germaanse talen behoren verder tot de grote taalfamilie van de Indo-Europese talen. Tot deze groep behoren ook bijvoorbeeld het Latijn, Frans, Russisch, Iers, Lets, Grieks en Hindi. Dat zijn de taalkundige achterneven en achternichten van het Fries. |
| Erkenning en officiële status Het Fries is naast het Nederlands een officiële taal van de provincie Friesland. In de rechtbank mag desgewenst Fries gesproken worden, plaatsnaamborden zijn tweetalig en op de middelbare school kan er examen in de Friese taal- en letterkunde gedaan worden. |
| Tekst en literatuur De vroegst bekende Friese teksten waren wetsteksten. Deze waren geschreven in het Oudfries. Bekende Friese schrijvers zijn de gebroeders Halbertsma (Bruorren Halbertsma) aan het begin van de 19e eeuw. De politicus Pieter Jelles Troelstra is bij de meesten wel bekend als sociaal-democratisch voorman aan het begin van de 20e eeuw. Minder bekend is dat hij ook Friese gedichten schreef. Een hedendaagse Friese schrijver is Josse de Haan (1941). Hij schrijft poëzie, romans, toneel, korte verhalen en kinderboeken. |
 Wetenschap De wetenschappelijke studie naar de Friese taal en cultuur heet de Frisistiek. Iemand die zich met deze tak van wetenschap bezighoudt heet een frisist. Aan de Rijksuniversteit Groningen (RuG) kan Fries gestudeerd worden als volledige opleiding. In 2010 had echter niet één student zich voor deze opleiding ingeschreven. Aan de Universiteit van Amsterdam (Uva) kan Fries als minor gevolgd worden. De Universiteit van Leiden biedt Oudfries aan als minor. In Duitsland kan Fries gestudeerd worden aan de Universiteit van Kiel. Aan de universiteit van Palaského in Tsjechië kan Neerlandistiek gestudeerd worden. Binnen deze opleiding wordt ook aandacht aan het Fries besteed. |
© 2012 Harm Schoonekamp | contact | Talennet | FAQ | sitemap
"Wijsheid begint bij twijfel.
Wiisheid begjint mei twivel.
"
